Een drietal decennia lang is vastgoed bij het ministerie van Defensie toch een beetje het stiefkindje geweest. Beschikbare budgetten gingen vooral naar legermaterieel; op onderhoud en vernieuwing van de gebouwenvoorraad en bijbehorende infrastructuur werd beknibbeld. Hoe anders is de situatie anno 2026. Nederland investeert in defensie en Defensie gaat nu ook flink investeren in vastgoed. Het ministerie van Defensie, het Rijksvastgoedbedrijf en diverse grote marktpartijen hebben een concreet plan klaarliggen voor ‘de grootste vastgoeduitbreiding in de geschiedenis van de nationale krijgsmacht’. Met het accent op gestandaardiseerd, industrieel bouwen.
De opgave is enorm: komende vier jaar moet defensie er 2,4 miljoen gebouwde vierkante meters bijkrijgen: 1,2 miljoen vierkante meters via sloop en vervanging en 1,2 miljoen in de vorm van nieuwbouw. Dat is nodig om per 2030 100.000 medewerkers onderkomen te bieden, zo’n 20.000 meer dan nu. Ná 2030 groeit de defensieorganisatie mogelijk nog door naar 200.000 ‘manschappen’ en zijn nog eens 2 miljoen vierkante meters extra vereist.
Publiek-privaat samenwerken in industrieel bouwen
Om die urgente grootschalige opgave doelmatig en doeltreffend aan te pakken, hebben Defensie en het Rijksvastgoedbedrijf zich verenigd in de Commandopost Vastgoed (CPV). Ook bouwondernemingen zoals BAM, Ballast Nedam, Dura Vermeer en Heijmans en ingenieursbureaus als Antea, Arcadis en Sweco nemen deel. Hierdoor ontstaat een publiek-private samenwerking om onderhoud, vervanging en nieuwbouw van het defensievastgoed op het gewenste peil te krijgen.
In het ‘aanvalsplan’ van het publiek-privaat collectief staat industrieel en gestandaardiseerd bouwen centraal. Meer dan driekwart van de opgave dient te worden gebouwd via productie in de fabriek en assemblage op de bouwplaats. Het grootste deel van het defensie-areaal leent zich hier ook voor: het betreft voornamelijk legeringsgebouwen en kantoorgebouwen. Bovendien moet het snel, betaalbaar en duurzaam gebeuren en dan ligt deze bouwwijze voor de hand.
Het nieuwe plan dekt alleen bestaande en nieuwe (verblijfs)gebouwen en bijbehorende infrastructurele voorzieningen en terreinen. Landingsbanen, oefenterreinen, munitiedepots en andere faciliteiten voor de operationele landsverdediging blijven hier buiten beschouwing.
Opdrachten gaan ook niet als vanzelfsprekend naar de marktpartijen die participeren in de CPV. Werken worden a priori openbaar aanbesteed, alle geïnteresseerde partijen kunnen inschrijven.
De eerste opdrachten zijn al wel gegund. Van Wijnen en Plegt-Vos hebben raamcontracten ondertekend voor de bouw van geprefabriceerde legeringsgebouwen. De eerste gebouwen worden al dit jaar opgeleverd op de vliegbases Leeuwarden en Volkel. In totaal is met de contracten zo’n 200 miljoen euro gemoeid. De totale waarde kan op termijn nog oplopen tot zo’n 700 miljoen.
Vliegwiel en obstakels
Het industrieel bouwen voor defensie zou ook wel eens uitkomst kunnen bieden bij de woningbouwopgave. Nu draaien de fabrieken voor industriële productie van woningen bijvoorbeeld nog lang niet op volle toeren. ‘Dit gaat echt helpen, het kan een vliegwiel zijn. Alle bouwers hebben nu moeite om hun fabrieken gevuld te krijgen’, stelde Carla Rodenburg, de COO van BAM, onlangs nog op de PROVADA.
Geprefabriceerd bouwen wordt ook het leidmotief voor renovatie en vervanging van defensievastgoed. Defensie en het Rijksvastgoedbedrijf zagen er aanvankelijk alleen heil in voor nieuwbouw, maar op aandringen van de bouwers in de CPV is het toepassingsgebied uitgebreid naar renovatie en vervanging.
Net als in de ‘reguliere’ woning- en utiliteitsbouw, zal ook defensiebouw hinder ondervinden van de congestie op het elektriciteitsnet en de heersende stikstofproblematiek. Temeer omdat ’t snel moet bij defensie. ‘Dus moeten we nu prioriteiten stellen’, stelt Gerja Koldenhof die samen met Cees van Boven de directie van Commandopost Vastgoed vormt. ‘Locaties waar wél snel gestart kan worden, krijgen daarom voorrang.’
De CPV werkt daartoe aan een zogeheten dealflow, waardoor tijdig bekend is welke projecten wanneer op de markt komen en potentiële opdrachtnemers hierop kunnen voorsorteren met personeel en materieel.
• Meer over Defensievastgoed en de CPV
