De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen werpt haar vruchten af. Sinds de invoering in januari 2024 – voor nieuwbouw in gevolgklasse 1 – is het bouwtoezicht aanmerkelijk verbeterd. Dat blijkt uit een recente evaluatie van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB).
Vooral in kleinere gemeenten en bij bouwbedrijven zonder eigen kwaliteitssysteem heeft de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) geresulteerd in beter, meer intensief toezicht. Het EIB heeft echter niet kunnen achterhalen of dat ook de kwaliteit van de gebouwde resultaten op een hoger plan heeft gebracht.
De evaluatie van het EIB komt ruim twee jaar na de (gedeeltelijke) inwerkingtreding van de nieuwe wet. Sinds januari 2024 is de Wkb van kracht voor nieuwbouwprojecten die vallen in gevolgklasse 1. In opdracht van Woningborg en SWK heeft het economisch instituut vertegenwoordigers van een 40-tal partijen bevraagd die onafhankelijke kwaliteitsborging verzorgen of daar nauw bij zijn betrokken. Onder meer gemeenten, bouwondernemingen, ingenieursbureaus en zelfstandige kwaliteitsborgingsbureaus zijn geïnterviewd.
Volgens de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw (TloKB), de landelijke toezichthouder op de kwaliteitsborging, zijn in 2025 gemiddeld per bouwproject 2,4 inspecties op de bouwplaats uitgevoerd door een onafhankelijke kwaliteitsborger. Daarbij zijn de projecten getoetst op constructieve veiligheid, brandveiligheid en energieprestatie.
Bij 85% van deze projecten hebben de kwaliteitsborgers ongewenste ontwerpafwijkingen aangetroffen, zo blijkt uit de EIB-evaluatie. Bij 75% van de projecten zijn onrechtmatigheden opgemerkt tijdens de uitvoering. De afwijkingen zijn minder talrijk en ernstig als er reeds wordt gewerkt met een gedegen eigen kwaliteitsborgingssysteem.
Kostenpost
De kwaliteitsborging werkt, stelt het EIB dan ook, maar de kosten ervan blijven een gevoelige aangelegenheid. In het bijzonder voor de kleinere bouwprojecten, van bijvoorbeeld één of twee woningen, vallen de kosten relatief fors uit. Per woning berekent een onafhankelijke toetser al gauw zo’n € 5.000. Inclusief aanvullende werkzaamheden van de aannemer belopen de borging-gerelateerde kosten al snel circa € 10.000 per woning. Op bouwleges wordt weliswaar bespaard, maar in vergelijking met een gemeentelijke toetsing, betaalt de opdrachtgever toch nog € 7.500 extra.
Om kosten te besparen zou bij deze categorie projecten het toezicht kunnen worden beperkt tot de essentiële risico’s met grote gevolgschade, suggereert het EIB. Daarnaast kunnen de kosten omlaag door de regelgeving en legeskortingen beter op de kleinere projecten af te stemmen.
Verder bepleit het instituut een verduidelijking van de landelijke voorschriften voor casco- en deelopleveringen. Hierdoor hoeven aannemers niet telkens per gemeente uit te zoeken wanneer toetsingen moeten plaatsvinden. Hierdoor worden de lasten voor kleinschalige projecten verlicht, terwijl de frequentie en kwaliteit van de borging overeind blijft.
Bij grotere series blijven de extra kosten beperkt. Bij bijvoorbeeld een serie van tien identieke nieuwbouwwoningen is de kwaliteitsborging volgens het nieuwe stelsel zo’n 50 euro per woning duurder dan in het oude stelsel. Dat komt omdat een van deze tien woningen als referentiewoning kan dienen voor de toetsing.
Dat de Wkb integraal tot hogere kosten zou leiden, zoals vóór de invoering gevreesd, blijkt in elk geval ongegrond.
TloKB
Ook de rol van de TloKB is het tegen het licht gehouden. Volgens de respondenten is de landelijk toezichthouder tot nu toe terughoudend geweest met sancties bij gebreken in borgingsinstrumenten. Vooralsnog is slechts één schorsing opgelegd, die inmiddels weer grotendeels van tafel is. Alle betrokkenen zouden de ruimte moeten krijgen om hun weg te vinden in het nieuwe stelsel. Die ‘fluwelen handschoen’ moet uit, vinden de geïnterviewden, om het draagvlak en de effectiviteit van de Wkb in stand te houden.
• Het eindrapport van de Evaluatie Wet kwaliteitsborging is hier gratis als PDF te downloaden.
