Vier en een dubbele

Tornado – Museum Fenix, Milieupark De HER, woongebouw KAAP en Busstation Kronenburg zijn afgelopen donderdag 8 oktober tijdens de Staalbouwdag bekroond met een Nationale Staalprijs 2026. De Hergebruiksprijs Staal 2026, een categorie-overstijgende metgezel van de Nationale Staalprijs, is toegekend aan een tweetal verwante renovatie/restauratieprojecten: kappen Station Leeuwarden en kappen Station Groningen.

De vakjury, onder aanvoering van architect Thijs Asselbergs heeft voor de Nationale Staalprijs 2026 in totaal 51 inzendingen tegen het licht gehouden. De inzendingen namen deel in een van de categorieën utiliteitsbouw, hallenbouw, woningbouw, en karakteristieke stalen bouwdelen. Een achttiental inzendingen deed eveneens een gooi naar de Hergebruiksprijs Staal 2026, de speciale prijs voor (toekomstig) hergebruik van staal in bouw- en infraprojecten. Alle deelnemende projecten zijn in 2025 of 2024 opgeleverd of in gebruik genomen.

De uitslag:

De winnaars Nationale Staalprijs 2026 per categorie, o.v.v. architect, constructeur, staalbouwer en beroepsfotograaf:

Utiliteitsbouw
(20 inzendingen, 3 nominaties):

Tornado – Museum Fenix, Rotterdam

Opdracht Stichting Droom en Daad, Rotterdam • Architectuur MAD Architecture, Beijing (CN) en Rome (IT) • Bouwkundige uitwerking EGM architecten, Dordrecht met Bureau Polderman, Rotterdam (restauratie) • Constructief ontwerp IMd Raadgevende Ingenieurs, Rotterdam met CSM Steelstructures, Hamont-Achel (B) en CIG Architecture, Groningen • Uitvoering renovatie loods DURA Vermeer Bouw Heyma, Rotterdam • Staalconstructie CSM Steelstructures, Hamont-Achel (B) • Rvs-bekleding CIG Architecture, Groningen • Glasconstructies iFS building systems, Waddinxveen • Fotografie Iwan Baan, Ossip van Duivenbode

De jury: 'Een gedoodverfde winnaar? Dat was Fenix zeker niet. Er zijn heftige discussies in de jury gevoerd over het nut en de noodzaak van een stalen krul boven op een antieke loods. Zoveel staal, zoveel investering in tijd, geld en energie... Is dat in de huidige tijd nog wel te verantwoorden? In het geval van Fenix geeft de jury een gedragen ‘ja’ als antwoord op die vraag. Fenix – en met name de Tornado – is een prestatie van wereldklasse, volledig technisch uitgewerkt en goeddeels geproduceerd in Nederland. De zorgvuldige engineering – met het uitgebreide literatuur- en laboratoriumonderzoek naar trillingen – verdient waardering. Dit project laat tot in de details zien hoe ‘wij’ kunnen werken met het materiaal, hoe een staalconstructie de kwaliteit van een juweel kan hebben. Ja, het is alles (roestvast, gepolijst) staal dat er blinkt: een visitekaartje voor de Nederlandse staalbouw, een nieuwe publiekstrekker voor Rotterdam als architectuurstad en een terechte winnaar in 2026.'

Industriebouw
(8 inzendingen, 2 nominaties):

Milieupark De HER, Rotterdam

Opdracht Gemeente Rotterdam • Architectuur N3O Architecten, Delft en Ingenieursbureau Rotterdam • Constructief ontwerp IMd Raadgevende Ingenieurs, Rotterdam • Uitvoering BAM, Bunnik • Staalconstructie Vic Obdam Staalbouw, Obdam • Gevel Prince Cladding Obdam, Alphen aan den Rijn • Fotografie Jan van der Meijde, Anna Odulińska, BAM, Vic Obdam

'Een donorskelet met flexibele invulling: dat klinkt als dubbele winst en dat is het ook bij dit bijzondere project in Rotterdam. De HER is een Gesamtkunstwerk, een optelsom van een heleboel ambities van nog meer mensen. Het skelet is de basis voor een sober, maar vrolijk ogend gebouw dat vele functies kan vervullen en daarmee garant staat voor een lange (economische) levensduur. Misschien dat de architectuur niet spectaculair is in dit geval, maar de speelse invulling van de verschillende segmenten is zeker kenmerkend voor deze tijd die in het teken staat van een zoektocht naar mogelijkheden voor hergebruik en nu al (dankzij de modulaire opzet) mogelijkheden biedt voor ander gebruik of nieuwe functies in de toekomst. Van dit type gebouw hebben we er meer nodig.' 

Woningbouw
(5 inzendingen, 2 nominaties):

Woongebouw KAAP, Amsterdam

Opdracht Kop Grasweg (Amvest en COD), Amsterdam • Architectuur Orange Architects, Rotterdam • Constructief ontwerp Van Rossum, Rotterdam • Uitvoering UBA Bouw, Uithoorn • Weervast stalen gevel VPT Versteeg, Heusden • Fotografie Sebastian van Damme, Jeroen Musch, Emile Hoens

'Kaap is een complex van meerdere gebouwen. De jurering van Kaap was ook zeker complex. Stalen woningbouw? Dat is Kaap zeker niet te noemen. De constructie is plaatselijk hybride, met in sommige gebouwdelen slanke stalen kolommen gecombineerd met betonnen vloeren. Staal in de gevel? Jazeker: twee gebouwen laten weervast staal zien in het vlak van de gevel boven een betonnen plint. De detaillering is indrukwekkend: geen roestwater over het gegoten steen. Wat maakt Kaap een uitblinker voor de Nationale Staalprijs? Dat is juist de gedoseerde en zorgvuldige toepassing van het staal en de nadrukkelijke aanwezigheid van het materiaal in een omgeving met een industriële historie. Staal oogt vanzelfsprekend op die plek. Niet overal, maar subtiel en effectief. En dat is volgens de jury lovenswaardig.'

Karakteristieke stalen bouwdelen
(15 inzendingen, 3 nominaties):

Busstation Kronenburg, Arnhem

Opdracht Gemeente Arnhem • Architectuur Ruud-Jan Kokke, Oosterbeek • Constructief ontwerp Iv, Papendrecht • Uitvoering en staalconstructie Moors Constructiebouw, Bergharen • Trappen Wolter Tijdink, Borculo • Fotografie Ossip van Duivenbode, Rolf Hensel, Kokke

'Een prachtige vorm, uitgevoerd in golvend staal, maakt dat dit station een parel is voor de wijk Kronenburg. Dit gebouw ‘valt op en blijft hangen’, van welke zijde en met welke snelheid je het ook benadert of passeert. Frivool en kleurig golft de blauwe kap over de busperrons, alsof de toekomst is begonnen in Arnhem-Zuid. De uitkraging is indrukwekkend en de staalconstructie is netjes uitgevoerd. De jury heeft het project tot in de details besproken en bediscussieerd, maar was unaniem in het oordeel: dit is een winnaar.'

Hergebruiksprijs Staal 2026
(18 inzendingen, 3 nominaties, 2 winnaars):

De jury over de twee winnaars: 'Een dubbele winnaar: kon de jury niet kiezen? Dat was inderdaad het geval. Na bestudering van beide projecten was er voor zowel het Groningse project als de kappen in Leeuwarden lof. Vakmanschap! Zorgvuldigheid! De wijze waarop de kappen zijn gedemonteerd, gerestaureerd en opnieuw ingezet, zet een voorbeeldfunctie voor hergebruik in de staalbouwbranche: architectuur, constructie en functionaliteit met bestaande stalen elementen. En dat met een breed publiek: alle reizigers die dagelijks van de ‘nieuwe’ kappen gebruikmaken. De jury wil naar opdrachtgevers NS en ProRail de waardering uitspreken voor de wijze waarop met het bestaande vastgoed wordt omgegaan. Met respect en zonder zichtbare compromissen. Met hergebruik als primair uitgangspunt. Dat geeft deze twee projecten een dubbel podium voor de Hergebruiksprijs Staal.'

Alle inzendingen, de samenstelling van de jury, de beoordelingscriteria en verdere informatie over de Nationale Staalprijs zijn te vinden op www.nationalestaalprijs.nl

Daarnaast zijn alle projecten belicht in het oktobernummer van het vakblad Bouwen met Staal.

De Nationale Staalprijs is ditmaal mede mogelijk gemaakt door Koninklijke Van Leeuwen Buizen.

• Foto's prijsuitreiking op Staalbouwdag: Pieter Kers | Beeld.nu